| |
|
|
| Fort
12 (IVa) Luneta Warszawska |
Fort 12 Luneta Warszawska (Bastion IVa) powstał
w latach 1850 - 1856.
W ramach pierwszego etapu budowy Twierdzy
Kraków (1849 - 1857).
Jako północne ogniwo szkieletowego obozu warownego
chroniącego nie tylko rogatki Traktu Warszawskiego
ale też płaskiego terenu, prawdopodobnego
podejścia nieprzyjaciela od strony pobliskiej
granicy Cesarstwa Rosyjskiego.
Ze względu na jego wagę w mechanizmie obrony
Twierdzy Kraków, Fort otrzymał postać bardzo
nowoczesnego (na owe czasy) fortu reditowego.
Jest jednym z lepiej zachowanych i najmniej
przekształconych fortów pierwszego etapu budowy
Twierdzy Kraków.
Narys pięcioboku otoczonego fosą z dwiema
podwójnymi kaponierami czołowymi w postaci
tzw. ''kocich uszu'' oraz osiową kaponierą
szyjową (stał się typowy dla austriackich
fortów reditowych i rozwijany był do lat 60.
XIX w. w kolejnych realizacjach).
Kształt oraz czołowa orentacja artyleryjskiej
obrony dalekiej dzieł i słabsza szyjowa obrona
bliska, nawiązywały do XVIII wiecznej ''lunety'',
z tego wywodzi się potoczna nazwa Fortu 12.
Na początku swego istnienia był wysunięty
jako typowa luneta poza linię fortyfikacji
rdzenia broniąc dalekiego przedpola; od strony
szyjowej przypomina wyglądem średniowieczny
zamek; widać to w spiętrzeniu symetrycznych
elementów redity, kaponiery szyjowej, kawaliery.
Na osi Fortu Luneta Warszawska ponad tarasem
kaponiery szyjowej istniała pierwotnie winda
działowa w postaci wykuszu na wysuniętych
kamiennych machikułach.
Podobnie, bogate opracowanie architektoniczne
posiadają bramy wjazdowe, z nadwieszonymi
galeriami - machikułami broniącymi wrót, których
ponadto broni po sześć strzelnic dla broni
ręcznej po obu stronach bramy (strzelnice
artyleryjskie redity, kaponier i dziedzińca
obwodowego otaczają starannie wyprofilowane
opaski tzw. ''uszaki'').
Strzelnice redity czy też kaponier grupowane
są po trzy (środkowa działowa z okienkiem
wentylacyjnym nad nią, a po obu bokach wąskie
strzelnice dla broni ręcznej).
Po przejściu bramy, patrząc na nią ''do tyłu''
widać ganek straży oparty na kamiennych kroksztynach,
jak na murach średniowiecznego miasta.
Gdy wejdzie się na (zadrzewiony obecnie) wał
główny można z góry zajrzeć do dziedzińczyków
kaponier ''kocich uszu''.
Z dna fosy kaponiery zakończone krenelażem
do dzisiaj ''szczerzą zęby'' blanków jak w
średniowiecznym zamku.
(Rozwój wewnętrznej infrastruktury Twierdzy
Kraków, budowa na przełomie lat 70. i 80.
XIX w. zespołu składów i warsztatów artyleryjskich
oraz rozwój przestrzenny cmentarza Rakowickiego,
spowodował po 1885 roku niwelację bastionu
IV rdzenia i włączenie pobliskiej Lunety Warszawskiej
w ciąg jego obwałowań; przyniosło to zmianę
numeracji Fortu, który otrzymał oznaczenie
jako Bastion IVa; Fort był stale modernizowany:
w latach 1888 - 90 wprowadzono poprzecznice
na wale głównym do ustawienia 14 dział, położono
nowe rampy wjazdowe na wał, zamurowano wschodnią
bramę, zlikwidowano windę działową, dokonano
również szerg innych drobnych przeróbek)
Rozwój nowych środków napadu oraz rozrastanie
się miasta w pobliżu Fortu spowodowały stopniowy
spadek jego zdolności obronnych, a co za tym
idzie znaczenia dla obronności Twierdzy Kraków.
Właśnie te czynniki spowodowały zadaszenie
w latach 90. XIX wieku kaponier i tarasu artyleryjskiego
redity i urządzenie w pobliżu placu ćwiczeń
czy też wybudowanie budynków magazynowych
na zapolu Fortu Luneta Warszawska.
Zaczął on w latach 90. XIX wieku pełnić funkcje
magazynowe; niemniej jego nowym, ważnym zadaniem,
była funkcja ochrony węzła kolejowego i spedycji
towarowej Twierdzy Kraków.
W celu uzupełnienia pól ostrzału z sąsiednimi
szańcami FS, przebudowanymi na nowe punkty
flankujące rdzenia (N - 10 i N - 14), oraz
linii kolejowej, Fort Luneta Warszawska otrzymał
w latach 1907 - 1908, betonowy tradytor dla
dwóch działek szybkostrzelnych i karabinu
maszynowego, nadbudowany na lewym barku obiektu.
Dalsze losy w skrócie:
Po odzyskaniu niepodległości, w 1919 roku
Fort przejęła dyrekcja mienia wojskowego i
służył nadal jako magazyny.
W okresie okupacji zamieniono go na więzienie
Gestapo, a po 1945 roku UB (na wewnętrznych
ścianach zachowało się z tego okresu wiele
napisów powstałymi rękami więżniów).
W póżniejszym okresie był magazynem MSW.
Od 1993 roku mieści... magazyny i lokale firm
handlowych.
Masz inne informacje? - to proszę o kontakt.
Krąg Twierdzy Kraków:
Więcej zdjęć
|
|
|
|
|
|
