| |
|
|
Fort 2 Kościuszko powstał w latach 1850 -
1856.
Bronił od zachodu dostępu do rdzenia Twierdzy.
Lokalizacja ta dawała gwarancję panowania
nad: Traktem Śląskim (obecna ul. Księcia Józefa),
pobliską przeprawą przez Wisłę oraz ważnym
węzłem dróg fortecznych: dojazdowej (Al. Waszyngtona)
i rokadowej (ul. Malczewskiego).
Fort 2 Kościuszko jest jednym z najstarszych
zachowanych dzieł Twierdzy Kraków.
Jest to fort cytadelowy; przystosowany do
samodzielnej obrony.
Architektura Fortu nawiązuje wyglądem do średniowiecznych
zamków; zawiera liczne formy neogotyckie i
neorenesansowe.
Fort zaprojektował zespół: Bernard von Caboga,
Franz Pidoll von Quintenbock oraz Feliks Księżarski.
Fort w roku 1854 dysponował 60 armatami i
haubicami oraz 6 możdzierzami, a załoga liczyła
732 żołnierzy i oficerów.
Poddawano go licznym przeróbkom wprowadzono
m. in. poprzecznice na wale frontu zachodniego,
przekształcono stanowiska artylerii w północno
- wschodnim barku bastionu III.
Początkowo, obok Fortu Krakus, Lunety Warszawskiej
oraz Lunety Grzegórzeckiej był on jednym z
czterech dzieł wysuniętych przed rdzeń Twierdzy.
W latach 1854 - 1857 obwód ten zagęszczono
szańcami FS; powstały szańce piechoty FS -
2, FS - 2 1/2, FS - 3.
W latach 1907 - 1910 dobudowano zespół ostrogów
bramnych przy ulicach: Ks. Józefa, Hoffmana
i Królowej Jadwigi, włączając Fort do nowego
rdzenia Twierdzy.
W latach 1845 - 1847 staraniem Komitetu Kopca
Kościuszki wybudowano gościniec z Salwatora
pod kopiec, znany obecnie jako Aleja Waszyngtona.
W 1852 roku Komitet odstąpił armii austriackiej
grunt wokół kopca, za wyjątkiem samego stożka,
od patrona kopca Fort przyjął nazwę Kościuszko.
Odrębność kopca od Fortu podkreślona jest
murem obwodowym i izbą strażnika, wzniesione
przez Austriaków wraz z neogotycką kaplicą
Bł. Bronisławy zbudowaną wg. projektu Feliksa
Księżarskiego, jako rekompensata za zburzony
XVIII wieczny kościółek pod wezwaniem Bł.
Bronisławy.
Austriacy w okresie fortyfikowania wzgórza
poszerzyli drogę na Kopiec Kościuszki i obsadzili
ją kasztanami, które są ozdobą tej najpiękniejszej
alei Krakowa.
W czasie ataku na Twierdzę w dniach 5 - 6
grudnia 1914 roku, baterie możdzierzy fortecznych
wzięły aktywny udział w ostrzale oddziałów
rosyjskich zgrupowanych wokół Bieżanowa.
Dalsze losy w skrócie:
W okresie międzywojennym Fort pozostawał w
gestii wojska.
Już w 1936 roku Wojsko Polskie wymieniło go
jako ''zabytek architektury wojskowej''.
We wrześniu 1939 roku stacjonował tu 131 dywizjon
artylerii przeciwlotniczej; bronił przestrzeni
powietrznej Krakowa.
W latach 1940 - 1944 hitlerowcy przemianowali
Fort 2 Kościuszko na Fort Liszt.
Pod koniec wojny, po upadku Mussoliniego we
Włoszech, Niemcy umieścili w Forcie internowanych
żołnierzy włoskich, po których pozostały liczne
napisy na murach.
W styczniu 1945 roku Niemcy umieścili w Forcie
stanowisko dowodzenia obrony miasta wraz z
centralą telefoniczną.
Wycofując się wysadzili w powietrze kaponiery
zachodniego frontu.
Dzieło niszczenia kontynuowano po wojnie.
Po ucieczce niemieckiego dowództwa, przejął
je dowódca rosyjskiej 59 Armii generał płk
Iwan Korownikow i stąd kierował walkami o
miasto.
10 pażdziernika 1948 roku Kraków stał się
centralnym miejscem obchodów piątej rocznicy
bitwy pod Lenino; ważnym momentem, miało być
rozpoczęcie rozbiórki poaustriackiego Fortu
2 Kościuszko.
Cegły z budowli, jako symbol niewoli i ucisku
narodowego, miały posłużyć jako budulec internatu
dla przyszłych synów robotników i chłopów,
mających w przyszłości uczyć się w Krakowie.
Ale po odkuciu symbolicznej pierwszej cegły
przez marszałka Michała Rola - Żymierskiego,
kolejne cegły już tak się nie dały odkuć bez
ukruszenia.
Tak więc Fort 2 Kościuszko ocalał dzięki solidności
dawnych materiałów budowlanych i kunsztowi
majstrów.
Niemniej w latach 1945 - 1956 wyburzono bastion
południowo - zachodni, większość pomieszczeń
bastionów II i III, kaponiery i nadszańce
oraz znacznie zdewastowano cały Fort.
Dopiero protest środowiska naukowego z prof.
Januszem Bogdanowskim na czele spowodował
przerwę w dalszej dewastacji.
Pomimo ogromu zniszczeń (dziś nie wydaje się,
że takie były) w roku 1968 wojewódzki konserwator
zabytków wpisał Fort 2 Kościuszko na listę
zabytków (jako pierwszego z krakowskich fortów,
obok Lunety Warszawskiej).
W latach 70. XX wieku rozpoczęto prace adaptacyjne
(zespół pod kierownictwem architekta Wiesława
Nowakowskiego), doprowadzając do przeznaczenia
budynku koszar wraz z kaponierą wewnętrzną
północną, bastionem IV i kurtyną II - IV na
hotel i restaurację.
Obecnie Fort 2 Kościuszko mieści: Radio RMF
FM, muzeum, hotel i kawiarnie (w tym sezonowe).
Masz inne informacje? - to proszę o kontakt.
Zespół dzieł obronnych:
1. Brama Bielańska - Ok. 1910 rok, na obecnej
ul. Księcia Józefa; zachował się ostróg bramny
z pancernym sponsonem.
2. Fort piechoty N - 1 - Powstały na początku
XX wieku w miejscu szańca FS - 2; przebudowany
w okresie międzywojennym i póżniej (obecna
radiostacja).
3. Brama Kościuszko - Na Al. Waszyngtona,
zburzona po II wojnie światowej; zachowały
się fragmenty murów fundamentowych.
4. Szaniec piechoty IS - 2 1/2 - Z lat 1866
- 1867; już nie istnieje.
5. Dwie bramy forteczne 3a i 3b wraz z ostrogami
- Przy ul. Hoffmana; broniące wjazdu do Fortu
od północnego wschodu; górna brama zachowała
się w całości; z dolnej jedynie ostróg bramny.
6. Brama Wola Justowska - Przy ul. Królowej
Jadwigi; zachowany ostróg bramny, pozbawiony
pancernego sponsonu.
7. ''Diabelski Most'' - Na skrzyżowaniu Al.
Waszyngtona i ul. Malczewskiego; zachowany
w dość dobrym stanie; wymaga odsłonięcia ceglanych
murów z tynku (u góry).
Krąg Twierdzy Kraków:
Więcej zdjęć
|
|
|
|
|
|
