| |
|
|
Fort 39 Olszanica powstał w latach 1884 -
1885, jako fort półstały, zmodernizowany ćwierć
wieku później i przebudowany na stały fort
obrony bliskiej.
Jego konstrukcja i narys podobna jest do Fortu
41a Mydlniki i Fortu 49 1/2a Mogiła, aczkolwiek
brak mu wysuniętej kaponiery szyjowej, charakterystycznej
dla większości fortów tego typu, zbudowanych
lub zmodernizowanych około 1910 roku (w tym
wypadku uzasadniają to warunki terenowe, leży
on bowiem na grzbiecie, w miejscu, gdzie warunki
prowadzenia ostrzału bocznego są niekorzystne,
częściowo tą rolę spełniała ziemna basteja,
która znajdowała się w północno - wschodniej
części wału szyjowego, w miejscu, gdzie obecnie
stoi drewniana wiata).
Usytuowanie Fortu uzasadnia bardzo rozległe
przedpole oraz fakt, że stanowił on uzupełnienie
zbyt szerokiego w tym miejscu międzypola pomiędzy
fortami przyległymi.
Położony poniżej płaski teren ciągnie się
od podmokłej doliny Rudawy, przez dawną wieś
Olszanicę, po Balice i wzgórza Garbu Tęczyńskiego;
w tę zachodnią stronę skierowane było ostrze
- czoło Fortu Olszanica.
Po przejściu przekopu w wale szyjowym, stajemy
na wyłożonym kostką - to już współczesne,
dawniej było tu błotniaste klepisko - placu
broni przed długim frontonem bloku koszar.
Wejście do wnętrza koszar prowadzi przez oryginalne
pancerne drzwi, nabite stalowymi kołkami,
z przeziernikami - strzelnicami i systemem
rygli; zachowały się także stalowe okiennice,
obecnie skryte wewnątrz za zwykłymi szybami
okiennymi.
Dawne, jednoprzestrzenne wnętrze Fortu, podzielone
zostało na półtoratraktowe, z pokojami sypialnymi,
korytarzem i nowoczesnym węzłem sanitarnym,
jest też zaplecze kuchenne i gazowe ogrzewanie;
z saloniku kręte schody prowadzą do podziemi
Fortu (dawniej mieścił się tu wielki zbiornik
wody na potrzeby załogi, tzw. cysterna; w
Forcie nie znaleziono bowiem wody, nie było
więc też studni, zbierano natomiast wody opadowe
z deszczu, topniejącego śniegu; woda spływała
z dachu, oczyszczała się przez założone wokół
warstwowe żwirowo - piaskowe filtry i trzema
ujęciami napływała do zbiornika; jej nadmiar
wypływał rurą przelewową na zewnątrz ziemnych
wałów; woda była w fortach nieodzowna, nie
tylko dla ludzi i koni, lecz także dla broni
maszynowej jako czynnik chłodzący; w cysternie
mieści się obecnie świetlica).
Fort Olszanica przeznaczony był głównie dla
piechoty, stąd też charakteryzuje się uproszczonym
dwuwałowym układem, pozwalającym na piętrową
obronę; na górnym, ziemnym wale nad budynkiem
koszar wystaje zachowana kopuła obserwacyjna,
z grubej pancernej blachy, z otworami obserwacyjnymi
z trzech stron (identyczna kopuła jest w Forcie
Bielany), tylko kamienna podmurówka pod kopułą
nie jest oryginalna, ale komponuje się dobrze
z całością.
Sam wał był dawniej znacznie wyższy; obok
kopuły miejsce na nim zajmowały stanowiska
karabinów maszynowych lub lekkich działek.
Blok koszar od następnego wału, wału piechoty,
dzieli ciasny, obmurowany kamieniem rów komunikacyjny;
kryta szynami i betonowym stropem przelotnia
osłaniała wejście do schronu głównego, a także
stanowi dwupoziomowe skrzyżowanie, umożliwiając
bezkolizyjny ruch żołnierzy broniących Fortu.
Schron główny, siedziba dowództwa Fortu i
stanowiska dowodzenia, jest również dobrze
zachowany i posiada komplet pancernych osłon;
w ścianach zachowały się wnęki, w których
ustawiano lampy naftowe (ten rodzaj oświetlenia,
a także gazy wydzielające się z prochu dymnego
wymagały dobrej wentylacji, kominy wentylacyjne
wystawały z dachu Fortu, nie zachowały się).
Wąskie i osłonięte przestrzenie (przez które
obecnie przeciskamy się) miały zabezpieczyć
obrońców przed stromotorowymi pociskami z
haubic i możdzierzy; wyżej, nad tą wewnętrzną
fosą, widzimy już klasyczny wał piechoty:
czoło i barki pięcioboku skierowanego na zachód;
stromy stok wału spłaszczonego zniekształcony
został nieco wyrosłym laskiem, ale widok na
przedpole, na jego południowo - zachodniej
części nadal jest rozległy; stąd miał nadejść
wróg, a załoga Fortu Olszanica - piechota,
ogniem broni strzeleckiej miała go powstrzymać,
do tego jednak nie doszło i dobrze.
Dalsze losy w skrócie:
Fort Olszanica zachował się w bardzo dobrym
stanie; zawdzięcza to gospodarzom, w miarę
na bieżąco był konserwowany i remontowany.
Przez wiele lat znajdował się w nim magazyn
rowerów ''Romet'', a w 1984 r. został przekazany
w użytkowanie Hufcowi ZHP Kraków - Krowodrza,
po pożarze przejął go Harcerski Klub Turystyki
Konnej, jak wspomina jedna z pionierek: ''Fort
był zawalony gruzem, betonowy strop pęknięty
na skutek pożaru, nie było wody ani prądu,
wszystkie prace wykonywane były głównie siłami
klubowiczów''.
W koszarach jeszcze niedawno mieściły się
stajnie harcerskiej stadniny koni, po wybudowaniu
obok w 1998 r. nowej stajni, dopasowanej architektonicznie
do zabytkowego otoczenia, w koszarach znów
zagościli ludzie.
Po pieczołowicie i nadzwyczaj starannie przeprowadzonym
remoncie (arch. Ryszard Wcisło), znalazł tu
siedzibę hotelik na 26 ośób (3 pokoje ośmioosobowe,
1 pokój dwuosobowy) oraz mały barek ''Fort
39'', gdzie warto wstąpić na kawę.
Hotelik w Forcie Olszanica pozostaje w gestii
MDK ''Dom Harcerza'' z ul. Reymonta 18, sekcją
MDK pozostaje również Klub Turystyki Konnej
''Tabun''; choć zatracił on z czasem harcerski
charakter: prowadzi bowiem naukę jazdy konnej
nie tylko dla dzieci i młodzieży, ale również
dla dorosłych; drugim nurtem działalności
klubu jest hipoterapia czyli rehabilitacja
osób niepełnosprawnych przy wykorzystaniu
jazdy konnej i ćwiczeń wykonywanych na koniu.
Masz inne informacje? - to proszę o kontakt.
Zespół dzieł obronnych:
Od strony doliny Rudawy Fort Olszanica wspomagał
w obronie szaniec piechoty IS III - 2.
Nieco dalej, na skraju ul. Junackiej, usytuowane
były dwie baterie artyleryjskie FB 40a i FB
40b, które zabezpieczały obronę daleką Fortu.
W pobliżu mieścił się też schron amunicyjny,
niestety nie zachował się, a dokładne miejsce
lokalizacji nie jest znane.
Ciekawostki:
Pamiątką po dawnych mieszkańcach wsi jest
krzyż położony na terenie Fortu Olszanica,
otoczony drewnianym płotkiem, opatrzony tabliczką:
''Tu spoczywają mieszkańcy Olszanicy zmarli
podczas epidemii tyfusu w 1907 roku''.
Krąg Twierdzy Kraków:
Więcej zdjęć
|
|
|
|
|
|
