| |
|
|
Fort 43 Pasternik powstał po 1881 roku na
miejscu ziemno - drewnianych szańców z lat
1872 - 78.
(W tym samym okresie, na północnych rubieżach
Twierdzy Kraków, budowano drugi duży artyleryjski
Fort 47 Łysa Góra; pomimo równoległego czasu
realizacji oba bliżniacze dzieła znacznie
się od siebie różnią, Fort Pasternik ma szereg
nietypowych rozwiązań, zaczynając od szczegółów
narysu: standardowy fort artyleryjski ma narys
pięcioboczny, natomiast tu występuje narys
w kształcie półksiężyca sześciobocznego; jest
to unikatowy w Krakowie ślad ewolucji fortów
artyleryjskich z ogromnych wielobocznych szańców,
które je poprzedzały; stąd konieczność aż
pięciu kaponier do obrony fosy, podczas gdy
w typowym forcie wystarczą tylko trzy; inna
szczególna cecha to brak typowego schronu
głównego: jego rolę spełnia m. in. długa poterna
główna, będąca jakby schronem odwróconym wzdłuż
osi Fortu, oraz schron - podwalnia pod środkową
częścią wału artylerii, żywo przypomina to
rozwiązanie fortów pruskich, widoczne m. in.
w fortach Torunia i Poznania)
Stanowiska dział Fortu Pasternik umieszczone
są na dwóch poziomach; pięć stanowisk znajduje
się na stropie podwalni, która mieści 16 schronów
o różnym przeznaczeniu oraz trzy poterny prowadzące
do kaponier.
Na osi głównej Fortu, prosta poterna wiedzie
z podwalni do kaponiery grodziowej.
Pozostałe stanowiska dział, po pięć na każdym
barku, stanowią klasyczne działobitnie z poprzecznicami
mieszczącymi schrony pogotowia: na obu barkach
wału, drugi schron pogotowia (licząc od strony
koszar szyjowych) jest zarazem wejściem do
potern prowadzących do pojedynczych kaponier
w fosie; każda z kaponier posiadała duże izby
bojowe, mające po pięć strzelnic karabinowych,
przerobionych w latach 1902 - 1910 na przeciwrykoszetowe,
z podstawami do karabinów ręcznych.
Wspomniana kaponiera grodziowa nie tylko przegradza
całe światło fosy, umożliwiając jej ostrzał
w obie strony, ale jest rozbudowana w formie
tarasu dla stanowisk możdzierzy: być może
na tarasie tym ustawiono ciężkie, 21 cm możdzierze
pozycyjne wz. 1880 ze spiżu Uchatiusa, których
94 kilogramowy pocisk mógł razić przeciwnika
na odległość 6500 m, czyli dalej niż zasięg
armat na wale głównym Fortu; kaponiera grodziowa
była w póżniejszym czasie przerabiana w dość
niechlujny sposób (jakość betonu wyrażnie
odbiega od pierwotnej realizacji), spowodowany
być może pośpiechem (prawdopodobnie jego przyczyną
była wiadomość o roli broni stromotorowej
w oblężeniu Portu Artura w 1904 roku, oraz
fakt, że Rosjanie zmodernizowali w tym czasie
swój 203 mm ciężki możdzierz pozycyjny zwiększając
jego donośność z 2900 do 6300 m), wydarzenia
te zapewne spowodowały, że około 1910 roku
wzmocniono budowlę przez nadbudowanie nad
pierwotną kaponierą dodatkowej warstwy kamiennej,
przykrytej od góry grubym materacem betonowym,
stąd jej nietypowy kształt.
(Fort artyleryjski ześrodkowany stanowił doskonale
przemyślany mechanizm obronny: artyleria obrony
dalekiej wyposażona była m. in. w ciężkie
18 cm armaty pozycyjne wz. 1880, o lufach
produkowanych ze spiżu, według technologii
austriackiego generała Uchatiusa; w zależności
od rodzaju pocisków, mogły one prowadzić skuteczny
ogień do przeciwnika, który zbliżył się do
twierdzy i rozpoczął prace oblężnicze na odległość:
do 5100 m - kulę o wadze 58 kg, do 4500 m
- szrapnelem; gdy przeciwnik zbliżył się na
dystans rażenia broni piechoty, zgromadzeni
w schronach podwalni strzelcy zajmowali stanowiska
na wałach, rażąc nieprzyjaciela ogniem karabinowym;
wspomagały ich w tym dziele działka szybkostrzelne
tzw. przeciwszturmowe, początkowo np. w postaci
lekkiej polowej kalibru rzędu 7 cm, wz. 1875,
szybkostrzelność 10 strzałów na minutę; jeśli
jednak przeciwnik przedarł się przez tę ścianę
ognia, na jego drodze stawało pole minowe
i zasieki z drutu kolczastego, a następnie
sucha fosa; w razie wdarcia się do fosy, kosztem
wielkich strat w ludziach, nieprzyjaciel dostawał
się pod ogień strzelnic z kaponier; gdyby
przeciwnik je także zmusił do milczenia oraz
sforsował fosę, nie oznaczało to jeszcze zdobycia
fortu, gdyż zamknięta w kazamatach piechota,
pod osłoną pancernych okiennic i furt ze strzelnicami
do broni ręcznej, mogła dalej stawiać opór;
w razie wysadzenia okiennic czy też furt,
pozostawały barykady - w większości fortów
istnieją wręby do blokowania korytarzy)
Dalsze losy w skrócie:
We wrześniu 1939 roku Fort Pasternik
został obsadzony wojskiem i przygotowany do
obrony; zapewne wziął w walkach udział.
We wrześniu 1944 roku Niemcy zlokalizowali
tu centralę minerską, za pomocą której planowali
wysadzenie w powietrze większości najcenniejszych
krakowskich zabytków i obiektów użyteczności
publicznej; dzięki ruchowi oporu i krakowskim
patriotom do tej zbrodni nie doszło.
Do dnia dzisiejszego Fort 43 Pasternik i przyległy
teren pozostaje w użytkowaniu wojska.
Masz inne informacje? - to proszę o kontakt.
Zespół dzieł obronnych:
Do Fortu 43 Pasternik przylegają dwie polowe
baterie artyleryjskie; obydwie są nieżle zachowane
(po drugiej stronie szosy katowickiej, za
cmentarzem, widać wyrażny zarys wałów baterii
sprzężonej, wybudowanej w latach 1896 - 1902,
z trzema częściowo zniszczonymi schronami
pogotowia, z osłonami wejścia - przelotniami;
druga bateria - ziemna, z lat 1908 - 1914,
leży po północnej stronie Fortu Pasternik).
Na zapleczu Fortu 43 Pasternik, po południowej
stronie dzisiejszej drogi, w lasku przed skrzyżowaniem
z prowadzącej do Rząski ul. Krakowską, znajdował
się jeszcze międzypolowy ziemny Fort 42 Wróżna
Góra, powstały w latach 1874 - 1880; jego
czoło skierowane było w kierunku południowym,
a swym ogniem wypełniał przestrzeń do Fortu
41 Bronowice Małe; w roku 1910 dobudowano
do niego betonowy schron; sam Fort 42 został
zniwelowany, a schron zachował się do dzisiaj,
ale w czasie modernizacji szosy katowickiej
został w całości zasypany ziemią.
Krąg Twierdzy Kraków:
Więcej zdjęć
|
|
|
|
|
|
