| |
|
|
Fort 53 Bodzów powstał w 1884 r. początkowo
jako półstały, ziemno - drewniany, a w roku
1910 został on przebudowany i zmodernizowany
na fort stały.
(Wynalezienie pocisku o działaniu minowym,
ok. 1885 r., rozpoczęło poszukiwanie odpowiedzi
fortyfikatorów na nowy środek ataku; oprócz
tendencji ulepszeń materiałowych i konstrukcyjnych
zaczęła się zmieniać koncepcja formowania
dzieła obronnego; powstała koncepcja ''fortów
grupowych''; już w roku 1890 koncepcję taką
stworzył Chanick: polegała ona na rozrzuceniu
elementów fortu na większej przestrzeni, tym
sposobem zmniejszając siłę niszczącą przeciwnika,
bowiem trafiając w ześrodkowany układ fortu,
pociski mogły niszczyć jednocześnie nawet
kilka organów obrony; koncepcję tę można zobaczyć
w budowie Fortu Bodzów)
Tuż za doliną Wisły, po jej południowej stronie,
naprzeciwko Lasu Wolskiego, wznosi się silnie
rozczłonkowany masyw zbudowany z jurajskich
skał wapiennych zwanych Górką Kostrzewską;
za Pychowicami oddziela on dolinę Wisły od
drogi prowadzącej do Tyńca; ma on bardzo urozmaiconą
rzeżbę; najwyższy i centralnie położony punkt
masywu, stanowi prawie płaski wierzchołek,
noszący nazwę Solnik (264 m n.p.m.).
Tak położone miejsce nie mogło ujść uwadze
austriackim budowniczym Twierdzy Kraków: gdyż
pod kątem przydatności wojskowej był to jeden
z najlepszych punktów obrony w okolicach Krakowa.
Usytuowany tutaj Fort Bodzów swym ogniem panował
nad południowym brzegiem Wisły i całą rozległą
okolicą, leżącą u jego stóp.
Pojedynczy budynek koszar podobny jest do
koszar: Fortu Olszanica, Fortu Mydlniki czy
Fortu Mogiła, inny jest natomiast jego narys,
dużo bardziej rozbudowany; stanowią go dwa
parterowe budynki, przedzielone symetrycznie
pochylnią prowadzącą na wał artyleryjski,
gdzie na działobitniach, za wysokim, ziemnym,
porozdzielanym poprzecznicami przedpiersiem,
ustawione były działa forteczne; obsługa dział
mogła kryć się w schronach wypełniających
wnętrze poprzecznic.
Całość Fortu otoczona była dodatkowo kutą
w skale suchą fosą.
Od czoła, przed wałem artyleryjskim, na nadsypanym
wale stoku spłaszczonego, znajdowały się stanowiska
strzeleckie piechoty.
Przedpole Fortu było pokryte zasiekami z drutu
kolczastego oraz zabezpieczone polem minowym;
także od zapola Fort zabezpieczony był wysokim
wałem.
Szyjowej części Fortu broniły dwie kaponiery
rozmieszczone symetrycznie na obu skrzydłach
koszar, a w rozległych obwałowaniach fortecznych,
obejmujących niemal cały połogi wierzchołek,
znajdowały się jeszcze inne urządzenia obronne:
uproszczony tradytor panujący nad drogą do
Tyńca, dodatkowe działobitnie skierowane na
południe, małe murowane schrony ze stanowiskami
obserwacyjnymi i strzeleckimi.
Całość obiektów Fortu Bodzów rozrzucona na
wzgórzu przypominała już nowy typ fortyfikacji
rozproszonej.
Dalsze losy w skrócie:
Fort Bodzów został nieco uszkodzony w czasie
działań wojennych.
W 1955 r. przeznaczono go do rozbiórki, w
celu odzyskania cegieł: jednak koszt rozbiórki
okazał się wyższy niż wartość cegieł, stąd
projekt ten zarzucono.
Wysadzając w powietrze budynki forteczne wykonano
pracę całkiem bezsensowną; w przypadku innych
rozebranych fortów przynajmniej usunięto gruz
i uporządkowano teren; tutaj widok jest niemal
apokaliptyczny: połamane i porozbijane fragmenty
murów, betonowych stropów i schronów, pozapadane
piwnice, porozrzucane dookoła po całej okolicy
odłamki skalne; niemal zrujnowany cały teren
- oto skutki nieprzemyślanych działań.
Widoczna z tego miejsca panorama Krakowa i
okolic należy do jednych z najpiękniejszych:
od wschodu wyłania się Stare Miasto z Wawelem,
ku północy, za wstęgą Wisły widoczne jest
całe pasmo Sikornika i Sowińca, od kopca Kościuszki
po wieże klasztoru na Bielanach, z drugiej
strony wyrosłe już nieco drzewa przysłaniają
nieco szeroki widok ku Tyńcowi, zalesionym
Podgórkom Tynieckim, Winnicy i Skotnikom.
Masz inne informacje? - to proszę o kontakt.
Zespół dzieł obronnych:
Innym, oryginalnym i dodatkowym wzmocnieniem
Fortu Bodzów stały się podziemne jaskinie
- kawerny.
(Kawerny - czyli system sztucznych grot i
korytarzy wykutych w skale, o regularnym kształcie,
miały prawdopodobnie służyć jako magazyny
lub podziemne schrony dla żołnierzy w przypadku,
gdyby zostali zaskoczeni przez napastnika
na powierzchni; te niezwykłe groty miały naturalne
stropy, których nie była w stanie przebić
żadna ówczesna bomba ani też pocisk artyleryjski)
Po ich regularności widać, że nie stworzyła
ich natura; wykuli je w wapieniu żołnierze
na początku I wojny światowej.
W pobliżu Fortu Bodzów wykuto w skale siedem
takich kawern: trzy z nich zajmują wnętrze
Górki Kostrzewskiej (pierwsza kawerna mieści
się ok. 150 m na wschód od Fortu, na jego
zapleczu, w stoku wzgórza Ławy: schodząc z
Fortu skalnym południowo - wschodnim ramieniem,
na płaszczyżnie poniżej, wśród kępy krzewów
w pobliżu kamieniołomu, dostrzegamy na zboczu
obudowany ciemny otwór, prowadzący do ciągu
grot połączonych skalnymi korytarzami, ta
kawerna ma aż pięć otworów wejściowych, jednym
weszliśmy, trzy dalsze wychodzą na stronę
północną, a piąty na strome zachodnie zbocze
kamieniołomu; druga kawerna, też bardzo obszerna,
mieści się w skalistym zboczu nad drogą do
Tyńca, przy jej wejściu obecnie zamkniętym
kratą, w lasku nad drogą przed Kostrzem, budowniczowie
pozostawili ''wizytówkę'', jest to już nadtłuczona
tablica z wykutym w kamieniu napisem w języku
niemieckim: ''Kawerna Kostrze - zbudowana
1915 - 1916, cesarsko - królewska kompania
saperów, nadporucznik Weiss - Kazubski'';
trzecią kawernę znajdziemy w samotnym ostańcu
skalnym zwanym Wielkanoc, w Kostrzu), dalsze
cztery kawerny mieszczą się na Górce św. Pawła,
w Pychowicach, w odległości ok. 1 km na wschód
od Fortu Bodzów, po drugiej stronie drogi
(dwie z nich, połączone ze sobą korytarzem,
ukryte są we wschodnim zboczu wzgórza, w załomach
skalnych i krzewach tuż nad zabudowaniami
Pychowic; dwie dalsze kawerny wykuto w stoku
północnym Górki św. Pawła, prowadzi do nich
sztuczny wąwóz wcinający się ok. 200 m we
wzgórze, jego zakończenie stanowią dwie odnogi
z otworami wejściowymi do kawern, same kawerny
są niewielkie).
Ciekawostki:
Nieodłączną część Fortu Bodzów stanowią serpentyny
dróg dojazdowych od drogi tynieckiej; zarówno
Fort jak i kawerny połączone były zwartym
systemem dróg.
Obecne ulice: Tyniecka, Winnicka, Skotnicka
- to dawne odcinki okrężnej drogi rokadowej,
a ulice: Widłakowa, Nierówna i Bodzowska -
to drogi dojazdowe, ta ostatnia na zapolu
Fortu Bodzów tworzyła pętlę, biegła wzdłuż
wewnętrznych stoków wzgórz św. Anny i Ławy,
po czym z obu stron łączyła się z ul. Widłakową.
W miejscu gdzie ul. Widłakowa odchodzi na
moment od wału wiślanego, przy nieczynnym
wapienniku, na cyplu widać ślady sztucznego
nasypu; w tym właśnie miejscu na przełomie
wieków wybudowano przyczółek dla mostu pontonowego,
łączył on drogi rokadowe po obu stronach Wisły,
a jego północne przedłużenie stanowiła ul.
Rybna.
Krąg Twierdzy Kraków:
Więcej zdjęć
|
|
|
|
|
|
