| |
|
|
Fort 53a Winnica powstał w latach 1898 - 1899.
Podobny do dziewięciu innych fortów tego typu
(międzypolowy fort pancerny) w Twierdzy Kraków,
ale jedyny typu górskiego, gdyż trzeba go
było dopasować do wówczas bezleśnego, niewielkiego
skalnego pagórka (tylko Fort 38 Skała był
podobnie dostosowany do ''górskich'' warunków);
natomiast funkcje bojowe, wyposażenie, materiały
i konstrukcje są tu w zasadzie standardowe.
(Leżące za Wisłą, południowo - zachodnie peryferia
Krakowa, schowane za nadbrzeżne wzniesienia,
zabezpieczone podmokłą, bagnistą równiną,
którą stanowiły pełne mokradeł starorzecza
Wisły, przez wiele lat uważane były przez
budowniczych Twierdzy Kraków za teren bezpieczny;
w VIII sektorze obronnym Twierdzy Kraków,
obejmującym tereny od doliny Wilgi - praktycznie
dzisiejsza droga ''Zakopianka'' - do górnej
Wisły, w latach 80. XIX w., na górującym nad
całą okolicą wapiennym wzgórzu wybudowano
półstały Fort 53 Bodzów - zasięgiem swej broni
zabezpieczał on dolinę rzeki oraz płaskie
tereny na południu, u podnóża wzgórza, wraz
z biegnącą tędy ważną drogą do Tyńca; w części
wschodniej, nad Traktem Wiedeńskim - obecna
''Zakopianka'' - czuwał Fort 52 Borek, a wkrótce
również Fort 52a Łapianka; na ważnym z kolei
skrzyżowaniu lokalnych dróg na Skawinę, Sidzinę,
Tyniec i Oświęcim, w latach 1896 - 97 wybudowano
Forty 52 1/2 N i S Skotniki; zasięg celnego
ognia z dział fortecznych wynosił wówczas
ok. 2,5 km, odległość dzieląca Forty Skotniki
i Fort Bodzów to ok. 3,2 km, zatem całe ich
międzypole pozostawało w zasięgu skutecznego
ognia artylerii obu fortów; skomplikowane
ukształtowanie terenu na przedpolu, tworzyło
jednak liczne martwe pola, zarówno dla obserwacji,
jak i ostrzału; dodatkowo topografia położonych
niedaleko, w odległości ok. 1,5 km, zalesionych
Podgórek Tynieckich, stwarzała dogodną możliwość
skrytego podejścia i koncentracji nieprzyjacielskich
baterii i sił uderzeniowych; te przesłanki
zadecydowały o uzupełnieniu pierścienia obronnego
Fortem 53a, zlokalizowanym na wapiennym wzgórzu
Winnica, 234 m n.p.m.; wzgórze to, leżące
mniej więcej w połowie odległości między Bodzowem
a Skotnikami, dokładnie naprzeciwko Podgórek
Tynieckich, doskonale się do tego nadawało)
Fort 53a Winnica nie posiadał półkolistego
narysu, ani stoku spłaszczonego, tylko wykutą
w wapiennej skale głęboką klasyczną fosę,
z kaponierami do obrony bliskiej; wykuty w
skale pod dnem fosy korytarz, łączył Fort
z kaponierą rewersową; w obliczu zagrożenia
wojennego fosa była zapewne uzupełniana zasiekami
z drutu kolczastego, a jej przedpole dokładnie
minowane.
Materiał z fosy, zgodnie z zasadami, zużyto
do wykonania nadsypanych wałów; obwód wału
wyznaczał dziedziniec, na którym od zaplecza
wiódł przejazd w wale; dziedziniec zamykał
blok koszar czołowych, pełniących rolę schronu
bojowego.
Dwukondygnacyjny blok koszar, z dwiema artyleryjskimi
wieżami pancernymi i jedną obserwacyjną na
stropie bloku, z galerią strzelecką piechoty
nadwieszoną nad fasadą; galeria strzelecka
przechodziła w stanowiska ogniowe na wale
piechoty, przylegającym z dwu stron do bloku
koszar.
Wjazd na dziedziniec, prowadzący przez most
nad fosą z zachowaną oryginalną bramą wjazdową
(prawdopodobnie była potrójna), flankowany
jest przez blok tradytora, pełniącego tu również
funkcję kaponiery szyjowej; nieregularny w
kształcie, zlokalizowany na załamaniu fosy
przy moście, z kazamatami dla dwóch dział
i załogi strzeleckiej, dwukondygnacyjny tradytor
bronił swym ogniem nie tylko przyległych odcinków
fosy, ale również uzupełniał siłę ognia armat
wieżowych w kierunku największego zagrożenia,
tj. w kierunku południowo - wschodnim, od
strony Skotnik.
Dwa przeciwległe odcinki fosy bronił podwójny
kojec rewersowy w przeciwstoku, w narożu fosy,
betonowo - kamienny, ze strzelnicami karabinów
maszynowych, połączony z blokiem koszar poterną
pod dnem fosy; sam trudny do trafienia, umożliwiał
skuteczne ostrzelanie od tyłu ewentualnych
napastników, którzy sforsowaliby pionowe ściany
fosy.
Niewielkie wymiary i narys Fortu 53a Winnica
wynikają z możliwości terenowych, jak i walorów
obronnych przedpola.
(Główny kierunek spodziewanego natarcia na
Fort 53a to zachód z odchyleniem południowym,
od strony Podgórek Tynieckich; tam akurat
teren powoli dżwiga się ponad poziom okolicznych,
podmokłych łąk i względnie łagodnym stokiem
wiedzie na szczyt wzgórza)
Tak też ukształtowany był przedstok na zewnątrz
fosy, uformowany przez częściową niwelację
stoków wzgórza, łagodnie od przedpola tj.
od zachodu, stromiej z pozostałych stron;
w tym też kierunku skierowane było ostrze
Fortu, czoło wału, siła ognia, mimo iż przebieg
fosy pozornie wskazuje inaczej.
Czym zatem dysponowała licząca 59 piechurów
i 29 artylerzystów załoga Fortu 53a Winnica?
Oprócz typowej broni strzeleckiej, karabinów
maszynowych, w przesuniętych nieco względem
siebie dwóch obrotowych wieżach pancernych
o numerach S - 73 i S - 74 (prawdopodobnie
były to ostatnie wieże tej serii produkcji
Skody) kryły się szybkostrzelne 8 cm armaty
M.94 z 1899 r., z możliwością regulacji pionowego
kąta ostrzału od - 5 do + 15 stopni dzięki
swym parametrom mogły one razić czołowo nacierającą
piechotę, poczynając od jej podstaw wyjściowych
w masywie Podgórek Tynieckich, bądż wesprzeć
obronę w kierunku Fortów Skotniki, a po obróceniu
wież w kierunku północnym mogły też prowadzić
ogień w stronę Fortu Bodzów.
Jest to jeden z niewielu fortów Twierdzy Kraków,
w którym wieże się zachowały (niestety, z
zewnątrz są trudne do zobaczenia, gdyż z braku
oryginalnych blaszanych osłon zabezpieczono
je, przykrywając wraz z dachem warstwą papy).
W podobne 8 cm armaty kazamatowe, w wersji
do strzelnic minimalnych, wyposażony był tradytor.
(W produkcji znajdowały się także różne typy
tarcz pancernych dla dział kazamatowych, kalibru
12, 8 i 6 cm; w okresie 1892 - 99 forty Twierdzy
Kraków otrzymały kilka rodzajów staliwnych
tarcz pancernych dla 8 cm armat kazamatowych,
w chwili obecnej wyróżnić można typ tarczy
roboczo zwanej ''krótką'' lub ''niską'', zastosowany
jedynie w 2 egzemplarzach w tradytorze Fortu
47a Węgrzce - szybko zarzucony - oraz typ
tarczy ''długiej'' zastosowany równocześnie
i póżniej w 20 egzemplarzach; zauważyć należy,
że to ostatnie odlewano co najmniej w dwóch
wersjach, różniących się szczegółami formy)
Pancerne wyposażenie pomocnicze Fortu 53a
tworzą: okiennice i furty pancerne, wykonane
z kształtowników i blach stalowych łączonych
nitami, w zdecydowanej większości dwuskrzydłowe,
posiadające strzelnice karabinowe.
W kaponierze Fortu zastosowano innego rodzaju
pancerne ''okiennice'', pełniące funkcje miniaturowych
furtek ewakuacyjnych.
(W tym ostatnim z serii fortów pancernych
obrony bliskiej, wybudowanych w Twierdzy Kraków,
wykorzystano doskonale całe doświadczenie
nabyte przy budowie jego poprzedników; rozwiązania
tu przyjęte stały się pierwowzorem dla schronów
bojowych i grup warownych okresu międzywojennego)
Dalsze losy w skrócie:
W 1914 roku przed wyruszeniem na front ćwiczyły
sztukę walki pododdziały Legionów Polskich.
W okresie okupacji Fort był okresowo wykorzystywany
jako miejsce przetrzymywania jeńców radzieckich.
Fort jest dobrze zachowany; mieści się w nim
warsztat rzemieślniczy zajmujący się naprawą
i konserwacją mebli zabytkowych oraz wytwarzaniem
mebli stylizowanych.
Masz inne informacje? - to proszę o kontakt.
Zespół dzieł obronnych:
Już w czasie trwania I wojny światowej, licząc
się z możliwością ponownego oblężenia Twierdzy
Kraków, wybudowano na przedpolach Fortu 53a
Winnica system okopów i kawern (niestety przeważnie
zalanych wodą).
Ciekawostki:
Idąc drogą od Kostrza warto zwrócić uwagę,
że dawna droga rokadowa na tym odcinku to
wielce osobliwa serpentyna, biegnąca po płaskiej
zupełnie równinie; tu wśród moczarów, chodziło
oczywiście o wydłużenie drogi przeciwnikowi,
aby jak najdłużej przebywał pod ogniem fortecznej
broni.
Krąg Twierdzy Kraków: Więcej
zdjęć
|
|
|
|
|
|
